
ลองนึกภาพคนไข้คนหนึ่งที่มาโรงพยาบาลตามนัดนะครับ กว่าจะได้ยากลับบ้านก็ใช้เวลาไปราวสามชั่วโมง แต่ในสามชั่วโมงนั้น ได้อยู่กับคุณหมอในห้องตรวจจริง ๆ แค่ราวแปดนาที แล้วโรงพยาบาลก็เพิ่งลงทุนเอา AI มาช่วยคุณหมอพิมพ์บันทึก จนเวลาในห้องตรวจเหลือราวหกนาที
หลักคิดผู้บริหารยุค AI | Thinking 101 · ตอนที่ 5 ต่อจาก Design Thinking
แล้วสามชั่วโมงของคนไข้คนนี้จะลดลงไปเท่าไหร่ครับ แทบไม่ลดเลยครับ เพราะเวลาเกือบทั้งหมดของคนไข้อยู่ในช่วงที่นั่งรอ แล้วก็ขึ้นลงไปมาระหว่างจุดต่าง ๆ
ผมว่าเรื่องนี้ไม่ได้เกิดแค่ในโรงพยาบาลนะครับ หลายองค์กรตอนนี้เอา AI มาช่วยให้งานแต่ละชิ้นเร็วขึ้นจริง แต่ลูกค้ากลับยังรอนานเท่าเดิม ซึ่งก็เหมือนใส่เทอร์โบให้รถที่ยังดึงเบรกมืออยู่ เครื่องแรงขึ้นจริง แต่รถก็ยังไปได้ไม่ไกล ซึ่งเรื่องแบบนี้ มีวิธีคิดชุดหนึ่งที่ช่วยได้มาก ชื่อว่า Lean (ลีน)
บทความนี้สรุปมาจากคลิป YouTube ของผม ซึ่งเป็นตอนที่ห้าของซีรีส์ที่ชวนคุยว่า หลักคิดที่ผู้บริหารใช้กันมานาน พอมี AI แล้วกลับสำคัญขึ้นยังไง อ่านจบแล้วจะได้ 3 อย่างครับ
- เข้าใจว่า Lean คืออะไร มาจากไหน และหลักห้าข้อหมายถึงอะไรในงานจริง
- สามขั้นตอนที่ควรทำก่อนจะเอา AI ไปเร่งงานอะไรก็ตาม พร้อมตัวอย่างครบทั้งเส้นจากเคสโรงพยาบาล
- คำสั่งให้ AI ช่วยนับเวลาของงานเราจากมุมของลูกค้า คัดลอกไปใช้ได้กับ AI ทุกค่าย
Lean · EP.05: ลดเวลารอ ก่อนขอให้ AI เร่ง
เปิดดูบน YouTubeเมื่อกดเล่น จะโหลดวิดีโอจาก YouTube ตามนโยบายของผู้ให้บริการAI ช่วยคุณหมอแล้ว ทำไมคนไข้ยังรอสามชั่วโมง

เรื่องที่ผมจะเล่าต่อจากนี้เป็นสถานการณ์จำลอง เพื่ออธิบายวิธีคิดนะครับ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
คุณธีร์กับข้อร้องเรียนเรื่องรอนาน
คุณธีร์เป็นผู้อำนวยการของโรงพยาบาลเอกชนขนาดกลางแห่งหนึ่ง หลายปีมานี้ ข้อร้องเรียนอันดับหนึ่งของโรงพยาบาลก็คือเรื่องรอนาน โดยเฉพาะคนไข้นัดที่ต้องเจาะเลือดก่อนพบคุณหมอ กว่าจะได้กลับบ้านก็ใช้เวลาราวสามชั่วโมง
เมื่อต้นปี โรงพยาบาลก็เลยลงทุนเอา AI มาช่วยคุณหมอสรุปประวัติคนไข้ และร่างบันทึกการรักษาให้ โดยคุณหมอยังเป็นคนอ่านและแก้เองทุกครั้งก่อนบันทึกจริง คุณหมอชอบกันมาก เพราะไม่ต้องก้มหน้าพิมพ์ ได้หันมาคุยกับคนไข้ได้เต็มที่ แถมเวลาต่อคนในห้องตรวจก็ลดลงราวสองนาทีด้วย

แต่พอผ่านไปสามเดือน ข้อร้องเรียนอันดับหนึ่งก็ยังเป็นเรื่องรอนานเหมือนเดิมครับ แล้วคนไข้ก็ยังอยู่ในโรงพยาบาลราวสามชั่วโมงเท่าเดิม
ก่อนถามว่าใช้ AI ตรงไหน ให้ดูเวลาของคนไข้ก่อน
ถ้าคุณธีร์จะถาม AI ว่าควรใช้ AI ช่วยลดเวลารออย่างไร ข้อมูลสำคัญที่ควรเตรียมก่อนก็คือ สามชั่วโมงของคนไข้หายไปอยู่ตรงไหนบ้างครับ เพราะถ้าไม่เห็นเส้นทางทั้งเส้น เราอาจเผลอไปเร่งจุดที่เร็วอยู่แล้ว แทนที่จะลดช่วงที่คนไข้รอนานที่สุด
เพราะห้องตรวจไม่ใช่จุดที่คนไข้ติดอยู่ คนไข้ทุกคนยังต้องรอผลเลือดเป็นชั่วโมงก่อนจะได้เข้าห้องตรวจ คุณหมอจะตรวจเร็วขึ้นแค่ไหน เวลารวมของคนไข้ก็แทบไม่สั้นลงครับ
เส้นเวลาสามชั่วโมงของคนไข้
คุณธีร์ให้ทีมดึงเวลาจากระบบคิวของทุกจุดออกมา ตั้งแต่ยื่นบัตรจนรับยา โดยเอามาแค่เวลา ไม่เอาชื่อหรือข้อมูลของคนไข้ออกมาด้วย แล้วตัวเขาเองก็ลงไปนั่งที่หน้าแผนกผู้ป่วยนอกอยู่หนึ่งเช้า ไปดูกับตาว่าคนไข้ไปไหน รออยู่ตรงไหนบ้าง
ตอนนั้นคนไข้นัดแทบทุกคนจะมาถึงพร้อม ๆ กันตั้งแต่เช้า แล้วต่อคิวไปทีละจุดครับ
- ลงทะเบียนที่ชั้นหนึ่ง
- ขึ้นไปเจาะเลือดที่ชั้นสอง
- ไปนั่งรอผลเลือดราวหนึ่งชั่วโมงที่ชั้นสาม
- ผลออกแล้วถึงจะได้ซักประวัติ
- รอพบคุณหมออีกราวครึ่งชั่วโมง
- ลงไปชำระเงินที่ชั้นหนึ่ง แล้วไปต่อคิวรับยาอีกรอบ

พอเอาเวลาทั้งหมดมาเรียงต่อกัน ก็เห็นว่าในสามชั่วโมงนี้ เวลาที่มีคนให้บริการคนไข้จริง ๆ รวมกันแล้วมีแค่ราวยี่สิบห้านาที ส่วนเวลาที่ AI ช่วยประหยัดได้ คือสองนาทีจากสามชั่วโมง
ที่น่าสนใจคือ ทุกคนในโรงพยาบาลนี้ทำงานกันเต็มที่นะครับ ไม่มีจุดไหนทำงานช้าเลย แต่เวลาของคนไข้ไปหายอยู่ในช่วงระหว่างจุด
สรุปเคสนี้: AI ทำให้งานในห้องตรวจเร็วขึ้นจริง แต่เวลาที่คนไข้รู้สึกได้อยู่ในช่วงรอระหว่างจุด ซึ่ง AI ไม่ได้แตะเลย
Lean คืออะไร
ถ้าให้สรุปสั้น ๆ Lean คือวิธีคิดที่มองงานจากสายตาของลูกค้าครับ แล้วค่อย ๆ ตัดสิ่งที่ลูกค้าไม่ได้ประโยชน์อะไรเลยออกไป เพื่อให้งานไหลไปถึงลูกค้าได้เร็วและลื่นขึ้น
คำว่า Lean ในภาษาอังกฤษแปลว่าผอมเพรียว ไม่มีไขมันส่วนเกิน ถ้าเป็นองค์กร ก็คือองค์กรที่ไม่มีงานส่วนเกินนั่นเอง
มาจากไหน
วิธีคิดนี้มาจากระบบการผลิตของโตโยต้า (Toyota Production System) ซึ่งมีคุณ Taiichi Ohno (ไทอิจิ โอโนะ) เป็นคนสำคัญที่วางรากฐานไว้ สมัยนั้นโตโยต้ายังเป็นบริษัทรถยนต์ขนาดเล็กถ้าเทียบกับบริษัทใหญ่ของอเมริกา ก็เลยต้องหาวิธีทำงานให้ได้มากที่สุดจากของที่มีอยู่ไม่มาก
ต่อมานักวิจัยจาก MIT ก็ตั้งชื่อเรียกวิธีทำงานแบบนี้ว่า Lean แล้วคุณ James Womack (เจมส์ โวแม็ก) กับคุณ Daniel Jones (แดเนียล โจนส์) ก็สรุปออกมาเป็นหลักห้าข้อ ในหนังสือชื่อ Lean Thinking
หลักห้าข้อของ Lean เทียบกับโรงพยาบาล

ผมขอเล่าเทียบกับโรงพยาบาลของคุณธีร์ไปเลยนะครับ จะได้เห็นภาพ
| หลัก | หมายถึง | ในโรงพยาบาลของคุณธีร์ |
|---|---|---|
| 1. คุณค่า (Value) | ดูให้ออกว่าลูกค้ามาหาเราเพื่ออะไร | คนไข้มาเพื่อได้ตรวจ ได้รู้ผล ได้ยา แล้วได้กลับบ้าน |
| 2. สายธารคุณค่า (Value Stream) | เส้นทางของงานทั้งเส้น | ตั้งแต่คนไข้ยื่นบัตร จนรับยากลับบ้าน |
| 3. ไหลต่อเนื่อง (Flow) | ทำให้งานไปต่อได้เรื่อย ๆ ไม่ต้องหยุดรอ | คนไข้ไปต่อได้ ไม่ต้องหยุดรอระหว่างจุด |
| 4. ดึง (Pull) | รอให้จุดข้างหน้าพร้อมก่อน แล้วค่อยเรียกไปต่อ | ไม่ส่งคนไข้ไปนั่งรอกันไว้หน้าห้อง |
| 5. ทำให้ดีขึ้นเรื่อย ๆ (Perfection) | งานไม่มีทางดีที่สุดได้ในรอบเดียว | กลับมาดูเส้นทางของคนไข้ใหม่เป็นระยะ |
ชื่อข้อที่สองอาจจะฟังยากนิดหนึ่งนะครับ แต่ถ้านึกภาพว่าเป็นเส้นทางที่ลูกค้าเดินผ่านทั้งหมด ตั้งแต่ต้นจนจบ ก็จะเข้าใจได้ง่ายขึ้นมาก
2 เรื่องที่คนมักเข้าใจผิดเกี่ยวกับ Lean
เรื่องแรก Lean ไม่ได้แปลว่าลดคน พอได้ยินคำว่า Lean หลายคนจะคิดว่าเป็นการลดคนหรือรัดเข็มขัด แต่จริง ๆ แล้ว สิ่งที่ Lean ตัดออกคืองานที่ไม่จำเป็น ไม่ได้ตัดคน โตโยต้าเองก็วางหลักไว้คู่กันสองข้อ คือการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง กับการเคารพคน เพราะคนที่รู้ดีที่สุดว่าตรงไหนเสียเปล่า ก็คือคนที่ทำงานอยู่ตรงนั้นทุกวัน
เรื่องที่สอง Lean ไม่ได้ใช้แค่ในโรงงาน ทุกวันนี้ ทั้งออฟฟิศ งานบริการ ไปจนถึงโรงพยาบาลก็เอาไปใช้กันครับ อย่างโรงพยาบาล Virginia Mason (เวอร์จิเนีย เมสัน) ที่ซีแอตเทิล ก็เอาระบบของโตโยต้ามาปรับใช้กับทั้งโรงพยาบาล ส่วนในไทยเองก็มีโรงพยาบาลที่เอา Lean มาใช้ลดเวลารอของผู้ป่วยนอกเหมือนกัน
สรุป Lean: มองงานจากสายตาลูกค้า ตัดงานที่ลูกค้าไม่ได้ประโยชน์ ไม่ได้ตัดคน และใช้ได้กับงานทุกแบบที่มีลูกค้าอยู่ปลายทาง
Lean 3 ขั้นตอน ก่อนจะให้ AI เร่งงาน
ทีนี้ เราจะเอา Lean มาใช้กับงานของเรายังไงครับ ผมสรุปไว้เป็นสามขั้นตอน แล้วจะไล่ไปพร้อมกับเรื่องของคุณธีร์นะครับ
- นับเวลาจากนาฬิกาของลูกค้า แล้วระบายสามสี
- หาความสูญเปล่า ทั้งแปดแบบ
- ตัด รวม สลับ ทำให้ง่าย ตามลำดับ
พอทำครบสามขั้นตอนแล้ว ค่อยเอา AI มาเร่งในจุดที่ลูกค้ารู้สึกได้ครับ
ขั้นตอนที่ 1 นับเวลาจากนาฬิกาของลูกค้า
เริ่มจากถามก่อนว่าลูกค้ามาหาเราเพื่ออะไร แล้วเดินตามงานหนึ่งชิ้นไปทั้งเส้น ตั้งแต่ลูกค้าเริ่มติดต่อ จนได้สิ่งที่ต้องการ โดยจับเวลาจริงทุกช่วง ทั้งช่วงที่มีคนทำงานให้ และช่วงที่ลูกค้าต้องรอ
ตรงนี้ต้องเป็นเวลาที่เกิดขึ้นจริงนะครับ ไม่ใช่เวลาที่เขียนไว้ในคู่มือ
ระบายสามสี
จากนั้นก็ระบายสีให้แต่ละช่วง
| สี | หมายถึง | ตัวอย่างในโรงพยาบาล |
|---|---|---|
| เขียว | ช่วงที่ลูกค้าได้ประโยชน์โดยตรง | ได้คุยกับคุณหมอ |
| ฟ้า | ช่วงที่จำเป็นต้องมี แม้ลูกค้าอาจไม่เห็นประโยชน์ | ยืนยันชื่อและวันเกิดก่อนเจาะเลือด ถามประวัติแพ้ยา |
| เทา | ความสูญเปล่า ใช้เวลาหรือแรงไป แต่ลูกค้าไม่ได้อะไรเลย | นั่งรอผลเลือดเป็นชั่วโมง |
สีฟ้าต้องระวังเป็นพิเศษครับ คนไข้อาจจะรู้สึกว่าถูกถามซ้ำ แต่นี่คือเกราะความปลอดภัยของตัวเขาเอง ช่วงที่เกี่ยวกับความปลอดภัย กฎหมาย หรือคุณภาพแบบนี้ ห้ามตัดเด็ดขาด
แต่ก็ต้องแยกให้ออกนะครับ คำถามที่ซ้ำเพราะต้องยืนยันความปลอดภัยทุกครั้ง อย่างชื่อ วันเกิด ประวัติแพ้ยา ต้องคงไว้ ส่วนคำถามทั่วไปที่ถามซ้ำเพราะแต่ละจุดไม่ได้ส่งข้อมูลต่อกัน อันนี้เป็นสีเทา ตัดได้
ให้ AI ช่วยจัดตาราง แต่ทีมหน้างานยืนยัน

ตรงนี้แหละครับที่ AI ช่วยได้มาก คุณธีร์เอาเวลาที่ทีมดึงมา ซึ่งมีแค่เวลาของแต่ละจุด ไม่มีชื่อหรือเลขประจำตัวคนไข้ ไปให้ AI ที่โรงพยาบาลอนุญาตให้ใช้ ช่วยจัดเป็นตาราง แยกเวลาทำงานกับเวลารอ แล้วระบายสามสีให้ ด้วยคำสั่งที่ผมแจกไว้ในบทความนี้
แต่ตารางนี้เป็นแค่ร่างแรกนะครับ ช่องไหนที่ AI ต้องเดา ทีมหน้างานยังต้องมายืนยันอีกรอบ
ทำไมขั้นตอนนี้สำคัญกับผู้บริหาร
ผมว่าขั้นตอนนี้สำคัญกับผู้บริหารมากครับ เพราะรายงานของแต่ละแผนก มักจะบอกแค่เวลาที่แผนกตัวเองใช้ แต่เวลารอระหว่างแผนกไม่มีใครเป็นเจ้าของ และคนที่มองเห็นเวลาช่วงนี้ได้ทั้งเส้น ก็คือผู้บริหารนี่แหละครับ
เช็กงานของเราดูก่อน
ลองติ๊กดูนะครับ ถ้าติ๊กได้หลายข้อ แปลว่าเวลาของลูกค้าเราอาจหายไปอยู่ระหว่างจุดเหมือนกัน
สรุปขั้นตอนที่ 1: เดินตามงานหนึ่งชิ้นทั้งเส้นจากมุมลูกค้า จับเวลาจริง แล้วระบายสามสี โดยช่วงที่เป็นเรื่องความปลอดภัย กฎหมาย หรือคุณภาพ ห้ามตัด
ขั้นตอนที่ 2 หาความสูญเปล่า 8 แบบ
คุณ Ohno แบ่งความสูญเปล่าไว้เจ็ดแบบ แล้วต่อมาก็มีคนเติมแบบที่แปดเข้าไป ผมขอไล่ไปพร้อมกับสิ่งที่คุณธีร์เจอเลยนะครับ

| แบบ | ความสูญเปล่า | ตัวอย่างที่คุณธีร์เจอ |
|---|---|---|
| 1 | การรอ | นั่งรอผลเลือดเป็นชั่วโมง |
| 2 | การส่งงานหรือของไปมา | คนไข้ต้องถือเอกสารไปยื่นเองทีละจุด |
| 3 | ทำละเอียดเกินกว่าที่ต้องการ | ตอบคำถามคัดกรองชุดเดิม ทั้งที่จุดลงทะเบียน และกับพยาบาลอีกรอบ |
| 4 | ทำเผื่อไว้จนเกินกว่าที่ใช้ | เอกสารที่พิมพ์ออกมาหลายชุด แต่ไม่มีใครเปิดอ่าน |
| 5 | งานที่ค้างกองรอไว้ | ใบสั่งยาที่รอคิวจัดเป็นตั้ง |
| 6 | ขึ้นลงหรือเดินไปมาเกินจำเป็น | ชั้นหนึ่ง ชั้นสอง ชั้นสาม แล้วลงมาชั้นหนึ่งอีกรอบ |
| 7 | งานที่ต้องทำซ้ำ | คนไข้บางคนรอผลไม่ไหว ขอกลับไปก่อน แล้วต้องนัดมาฟังผลอีกวัน |
| 8 | คนที่รู้ปัญหา แต่ไม่มีโอกาสได้พูด | พยาบาลหน้างานรู้มานานว่าคนไข้ไปติดรออยู่ตรงไหน แต่ยังไม่ค่อยมีเวทีให้เล่าให้ผู้บริหารฟังตรง ๆ |
แบบที่ 3 กับแบบที่ 4 ฟังคล้ายกันนะครับ ผมแยกง่าย ๆ แบบนี้ แบบที่ 3 คือทำงานเพิ่มเข้าไปเกินกว่าที่ลูกค้าต้องการ อย่างถามข้อมูลที่มีอยู่แล้ว ส่วนแบบที่ 4 คือทำของออกมาเยอะเกินกว่าที่มีคนใช้จริง แล้วก็อย่าไปปนกับแบบที่ 7 นะครับ แบบที่ 7 คือทำพลาดหรือไม่จบ จนต้องกลับมาทำใหม่
ความสูญเปล่าที่มากับ AI

มุมที่ผมอยากชวนคิดก็คือ พอมี AI เข้ามา ความสูญเปล่าบางแบบกลับเกิดง่ายกว่าเดิมนะครับ
- ทำเผื่อจนเกินกว่าที่ใช้: พอ AI ทำรายงานหรือร่างเอกสารได้ในไม่กี่วินาที เอกสารที่ไม่มีใครเปิดอ่านก็เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ
- การรอ: บางงาน AI ทำเสร็จในนาทีเดียว แต่ไปค้างรอคนอนุมัติอีกหลายวัน
- การทำซ้ำ: ต้องมานั่งแก้งานของ AI หลายรอบ เพราะไม่ได้บอกให้ชัดตั้งแต่แรก
เพราะฉะนั้น ก่อนจะให้ AI เร่งงานไหน ผมอยากให้ถามก่อนว่า งานนี้ควรมีอยู่ตั้งแต่แรกหรือเปล่า อย่างคำถามชุดเดิมที่ถามคนไข้ซ้ำ หรือรายงานที่ทำขึ้นมาแล้วไม่มีใครอ่าน
สรุปขั้นตอนที่ 2: ไล่หาความสูญเปล่าทั้งแปดแบบบนเส้นทางของลูกค้า และระวังสามแบบที่ AI ทำให้เกิดง่ายขึ้น คือทำเผื่อเกินใช้ การรอ และการทำซ้ำ
ขั้นตอนที่ 3 ตัด รวม สลับ ทำให้ง่าย (ECRS)

ขั้นตอนที่สามคือการทำให้งานไหลลื่นครับ โดยใช้สี่คำที่เรียกย่อ ๆ ว่า ECRS (อี ซี อาร์ เอส) ซึ่งคนที่ทำงานโรงงานในบ้านเราน่าจะคุ้นกันดี
- ตัด (Eliminate): ช่วงนี้ตัดทิ้งได้ไหม
- รวม (Combine): ถ้าตัดไม่ได้ รวมกับช่วงอื่นได้ไหม
- สลับ (Rearrange): ถ้ารวมไม่ได้ สลับลำดับแล้วดีขึ้นไหม
- ทำให้ง่าย (Simplify): แล้วค่อยหาทางทำให้ง่ายลงเป็นอย่างสุดท้าย
หัวใจของเรื่องนี้อยู่ที่ลำดับครับ เพราะงานที่ตัดทิ้งไปได้แล้ว เราก็ไม่ต้องเสียเวลาทำให้เร็วอีกเลย
ทีมโรงพยาบาลไล่ ECRS บนเส้นเวลา
คุณธีร์ไม่ได้นั่งคิดคนเดียวนะครับ แต่ชวนคุณหมอ พยาบาล เภสัชกร เจ้าหน้าที่ห้องแล็บ เจ้าหน้าที่ลงทะเบียน และฝ่ายการเงิน มานั่งดูเส้นเวลานี้ด้วยกัน แล้วไล่ไปทีละคำ
| คำ | สิ่งที่ทีมเปลี่ยน | สิ่งที่ยังทำครบเหมือนเดิม |
|---|---|---|
| ตัด | ตัดคำถามคัดกรองทั่วไปที่จุดลงทะเบียนออก ให้เหลือถามที่จุดซักประวัติจุดเดียว | ยืนยันตัวคนไข้ ถามประวัติแพ้ยา เช็กสิทธิ์การรักษา |
| รวม | ชำระเงินกับรับยาอยู่จุดเดียวกัน ห้องยาจัดยาไประหว่างที่คนไข้ชำระเงิน คนไข้ต่อคิวแค่รอบเดียว | เภสัชกรตรวจยาและอธิบายยาทุกครั้ง คนไข้ยังถามราคาหรือขอเปลี่ยนรายการยาได้ก่อนชำระเงิน |
| สลับ | นัดสองเวลา มาเจาะเลือดก่อนเวลาพบคุณหมอราวชั่วโมงครึ่ง ตามรายการตรวจที่คุณหมอสั่งไว้ตั้งแต่นัดครั้งก่อน แล้วย้ายการซักประวัติมาทำระหว่างรอผล | ถ้าวันนั้นอาการเปลี่ยน คุณหมอยังสั่งตรวจเพิ่มได้ |
| ทำให้ง่าย | ใบนัดบอกไว้เลยว่าวันนั้นต้องไปจุดไหน ชั้นไหน ตามลำดับ | ไม่มีอะไรถูกตัดออก |
การสลับลำดับช่วยได้มากที่สุดครับ จากเดิมที่ทุกคนมาพร้อมกันแต่เช้าแล้วต่อคิวไปทีละจุด พอเปลี่ยนเป็นนัดสองเวลา คนไข้ที่งดอาหารมา ถ้าพยาบาลแจ้งว่าทานได้แล้ว ก็ไปทานข้าวระหว่างรอผลได้เลย พอผลออกก็ได้เข้าห้องตรวจตามเวลานัด
เวลาที่ลดลงมาจากหลายจุดรวมกันครับ คิวลงทะเบียนกับคิวเจาะเลือดสั้นลง เพราะคนไข้ไม่ได้มาถึงพร้อมกันตั้งแต่เช้าแล้ว ช่วงรอพบคุณหมอก็สั้นลง เพราะได้ซักประวัติไประหว่างรอผล และผลเลือดออกทันเวลานัด ส่วนชำระเงินกับรับยาก็เหลือต่อคิวรอบเดียว ช่วงรอผลเลือดยังมีอยู่ แต่กลายเป็นช่วงที่คนไข้ได้ซักประวัติและได้ทานข้าวไปพร้อมกัน ไม่ได้นั่งรอเฉย ๆ เหมือนเดิม
ผลหลังลองสองเดือน

ทีมลองกับคนไข้นัดของสองคลินิกก่อนครับ โดยถามคนไข้ด้วยว่าสะดวกกับวิธีใหม่ไหม แล้วก็เช็กกับห้องแล็บว่ารับคิวเจาะเลือดที่มาก่อนเวลานัดคุณหมอได้ไหว
พอผ่านไปสองเดือน เวลาที่คนไข้กลุ่มนี้อยู่ในโรงพยาบาลก็ลดลงจากราวสามชั่วโมง เหลือราวสองชั่วโมง โดยไม่ได้เพิ่มคน ไม่ได้ลดคน แล้วทีมก็ดูด้วยว่าเรื่องความปลอดภัย อย่างความคลาดเคลื่อนทางยา ไม่ได้เพิ่มขึ้น
ผลนี้ยังเป็นแค่การนำร่องกับคนไข้สองคลินิกนะครับ ทีมจึงกลับมาดูเส้นเวลานี้ใหม่ทุกเดือน ว่าตรงไหนยังปรับได้อีก ซึ่งก็ตรงกับหลักข้อสุดท้ายของ Lean เรื่องการทำให้ดีขึ้นไปเรื่อย ๆ นั่นเอง
สรุปขั้นตอนที่ 3: ไล่ตัด รวม สลับ ทำให้ง่ายตามลำดับ ร่วมกับทุกฝ่ายที่อยู่บนเส้นทางของลูกค้า และคงทุกช่วงที่เป็นเรื่องความปลอดภัยไว้ครบ
แล้วค่อยใส่เทอร์โบด้วย AI
จำได้ไหมครับ ตอนต้นผมบอกว่า การเอา AI ไปเร่งงานที่ยังเต็มไปด้วยความสูญเปล่า ก็เหมือนใส่เทอร์โบให้รถที่ยังดึงเบรกมืออยู่ สิ่งที่คุณธีร์ทำมาทั้งหมด ก็คือการปลดเบรกมือนั่นเอง ทีนี้แหละครับ ถึงเวลาใส่เทอร์โบแล้ว
พองานไหลลื่นแล้ว AI ก็เร่งได้ในจุดที่คนไข้รู้สึกได้จริง
- ระบบคิวที่มี AI ช่วยประเมินเวลา แล้วส่งข้อความเรียกคนไข้ตอนที่จุดข้างหน้าพร้อมแล้ว ตรงกับหลักเรื่องการดึง (Pull) คนไข้จะได้ไม่ต้องนั่งเฝ้าหน้าห้อง
- คนไข้สูงอายุหรือคนที่ไม่สะดวกใช้มือถือ ยังมีจอเรียกคิวกับการเรียกชื่อหน้าห้องเหมือนเดิม
- AI ที่ช่วยคุณหมอร่างบันทึกก็ยังใช้ต่อ เพราะช่วยคุณหมอได้มากจริง แต่ข้อมูลสุขภาพของคนไข้ต้องอยู่ในระบบที่โรงพยาบาลดูแลได้และถูกต้องตามกฎหมาย ส่วนเรื่องการรักษา คุณหมอก็ยังเป็นคนตัดสินใจเสมอ
ถ้าจะให้จำได้แค่ประโยคเดียวจากเรื่องนี้ ผมอยากให้จำประโยคนี้ไว้ครับ
เพราะฉะนั้น ก่อนจะให้ AI เร่งอะไร ให้ดูก่อนว่าเวลาที่เรากำลังเร่ง เป็นเวลาที่ลูกค้ารู้สึกได้หรือเปล่า
สรุปช่วงนี้: AI ไม่ได้ผิดตั้งแต่แรก แค่ต้องมาหลังจากตัดความสูญเปล่าแล้ว และต้องไปเร่งในจุดที่ลูกค้ารู้สึกได้
การ์ดสรุป: Lean 3 ขั้นตอน ก่อนให้ AI เร่ง

คำสั่งให้ AI นับเวลาจากนาฬิกาของลูกค้า
ถ้าอยากให้ AI ช่วยไล่สามขั้นตอนนี้ให้ แบบที่คุณธีร์ทำ ใช้คำสั่งข้างล่างนี้ได้เลยครับ AI จะทำตารางแยกเวลาทำงานกับเวลารอ ระบายสามสี แล้วเสนอสามเรื่องที่น่าลองปรับ โดยคิดไล่ตามลำดับ ตัด รวม สลับ ทำให้ง่าย
วิธีใช้: เปิดแชตใหม่ วางคำสั่งทั้งกล่อง แล้วลบข้อความในวงเล็บปีกกาท้ายคำสั่งออกทั้งหมด เล่าขั้นตอนงานของเราลงไปแทน ทีละบรรทัด ตั้งแต่ลูกค้าเริ่มติดต่อจนได้สิ่งที่ต้องการ ยิ่งใส่เวลาจริงได้มากเท่าไหร่ ตารางก็ยิ่งแม่นขึ้น ส่วนจุดไหนไม่รู้เวลา ไม่ต้องกังวลครับ AI จะเดาแล้วบอกไว้ว่าเดา ลูกค้าในที่นี้เป็นลูกค้าภายในก็ได้นะครับ อย่างฝ่ายอื่นที่มาขอให้เราทำงานให้ ก็ใช้คำสั่งนี้ได้เหมือนกัน
ฉันจะเล่าขั้นตอนงานหนึ่งเรื่องข้างล่าง ตั้งแต่ลูกค้าเริ่มติดต่อ จนได้สิ่งที่ต้องการ ช่วยดูจากมุมของลูกค้า
1. ทำตารางทีละขั้นตอน แยกเวลาที่มีคนทำงานให้ลูกค้าจริง กับเวลาที่ลูกค้าต้องรอ ตัวเลขไหนฉันไม่ได้บอก ให้เดาและบอกว่าเดา
2. แต่ละขั้นตอน บอกว่าลูกค้าได้ประโยชน์โดยตรง หรือจำเป็นต้องมีแม้ลูกค้าไม่เห็น หรือเป็นความสูญเปล่า ถ้าเป็นความสูญเปล่า บอกว่าเป็นแบบไหน
3. ขั้นตอนที่เกี่ยวกับความปลอดภัย กฎหมาย หรือคุณภาพ ให้นับเป็นจำเป็นต้องมี ห้ามเสนอให้ตัด
4. เสนอสามเรื่องที่ควรทำก่อน ให้คิดตามลำดับ ตัด รวม สลับ ทำให้ง่าย ยังไม่ต้องเสนอว่าจะใช้ AI หรือเครื่องมืออะไร และห้ามเสนอให้ลดคน
5. แต่ละเรื่อง บอกว่าฉันควรไปถามใครก่อนลงมือ
ขั้นตอนงานของฉัน:
{ลบข้อความในวงเล็บนี้ทั้งหมด แล้วเล่างานของฉันทีละบรรทัด ตั้งแต่ลูกค้าเริ่มติดต่อจนได้สิ่งที่ต้องการ (ลูกค้าภายใน เช่น ฝ่ายอื่นที่มาขอให้ทำงาน ก็ใช้ได้) แต่ละบรรทัดบอกว่าใครทำอะไร ใช้เวลาทำจริงเท่าไหร่ และลูกค้าต้องรอเท่าไหร่ ไม่รู้ตัวเลขก็เว้นไว้ได้ ปิดท้ายด้วยเรื่องที่ลูกค้าบ่นบ่อย หรือตัวเลขที่อยากให้ดีขึ้น
ตัวอย่าง:
- ลูกค้าส่งอีเมลขอใบเสนอราคา รอฝ่ายขายตอบราว 1 วัน
- ฝ่ายขายทำใบเสนอราคา 30 นาที
- รอผู้จัดการอนุมัติ 2 วัน
- ลูกค้าบ่นว่าได้ใบเสนอราคาช้า}คำสั่งนี้ใช้คำว่า "ฉัน" เพื่อให้ทุกคนนำไปใช้ได้ และมีข้อความในวงเล็บท้ายคำสั่งไว้บอกว่าต้องเล่าอะไรครับ
ในคำสั่งนี้ผมใส่กติกาไว้สามข้อนะครับ
- ช่วงที่เกี่ยวกับความปลอดภัย กฎหมาย หรือคุณภาพ ห้ามเสนอให้ตัด เพราะ AI ไม่รู้ว่าช่วงไหนเป็นเกราะป้องกันลูกค้าของเรา
- ยังไม่ต้องเสนอว่าจะใช้ AI ตรงไหน เพราะเราอยากให้ AI ช่วยเราตัดก่อน แล้วค่อยคิดเรื่องเร่งทีหลัง
- ห้ามเสนอให้ลดคน เพราะ Lean ตัดงานที่ไม่จำเป็น ไม่ได้ตัดคน
มีสองเรื่องที่ควรรู้ตอนอ่านคำตอบนะครับ เรื่องแรก ถ้าเราใส่เวลาไปน้อย ตัวเลขในตารางก็จะเป็นตัวเลขที่ AI เดาเกือบทั้งหมด ใช้เป็นจุดตั้งต้นคุยกับทีมได้ แต่อย่าเพิ่งเอาไปใช้เหมือนเป็นตัวเลขจริง เรื่องที่สอง สามเรื่องที่ AI เสนอจะเรียงตามลำดับการคิด ตัด รวม สลับ ทำให้ง่าย ไม่ได้เรียงว่าเรื่องไหนได้ผลมากที่สุด เพราะฉะนั้นเรื่องที่ลดเวลารอได้มากที่สุดอาจไม่ได้อยู่ข้อแรก
ส่วนตอนเล่างานของเรา ให้เล่าแค่ขั้นตอนกับเวลาก็พอ ไม่ต้องใส่ชื่อหรือข้อมูลที่ระบุตัวลูกค้าได้นะครับ
อยากลองก่อน ใช้เส้นทางของคนไข้ในเรื่องนี้ได้
ถ้ายังไม่สะดวกใช้งานของตัวเอง ลองลบข้อความในวงเล็บปีกกาออกทั้งหมด แล้ววางข้อมูลนี้แทนดูก่อนได้ครับ เป็นเส้นทางเดียวกับของคนไข้ในเรื่องของคุณธีร์ (สถานการณ์จำลอง)
โรงพยาบาลเอกชนขนาดกลาง คนไข้นัดที่ต้องเจาะเลือดก่อนพบคุณหมอ (สถานการณ์จำลอง)
- มาถึงยื่นบัตรที่จุดลงทะเบียนชั้น 1 รอคิวราว 15 นาที แล้วตอบคำถามคัดกรองชุดเดิมทุกครั้งที่มา
- ขึ้นไปจุดเจาะเลือดชั้น 2 รอราว 20 นาที เจาะเลือดราว 5 นาที
- รอผลเลือดราว 1 ชั่วโมง ส่วนใหญ่นั่งรอหน้าห้องตรวจชั้น 3
- พยาบาลเรียกวัดความดัน ชั่งน้ำหนัก ซักประวัติ ถามคำถามคัดกรองชุดเดิมอีกรอบ และถามประวัติแพ้ยา ราว 5 นาที
- รอพบคุณหมอราว 30 นาที อยู่กับคุณหมอราว 8 นาที (เพิ่งเอา AI มาช่วยคุณหมอสรุปประวัติและร่างบันทึก เหลือราว 6 นาที)
- ถือใบสั่งยาลงไปชำระเงินชั้น 1 รอราว 15 นาที
- ไปห้องยา รอราว 20 นาที รับยาพร้อมเภสัชกรอธิบายราว 4 นาที
- บางคนรอผลเลือดไม่ไหว ขอกลับไปก่อน แล้วต้องนัดมาฟังผลอีกวัน
รวมแล้วคนไข้อยู่ในโรงพยาบาลราว 3 ชั่วโมง ข้อร้องเรียนอันดับหนึ่งคือรอนานอ่านคำตอบของ AI อย่างไรให้ใช้ต่อได้จริง
เมื่อใช้ข้อมูลตัวอย่างข้างบน สิ่งแรกที่ควรตรวจคือตัวเลขครับ เวลารอที่ระบุไว้รวมกันได้ 160 นาที ส่วนเวลาบริการที่ระบุหลังใช้ AI รวมได้ 20 นาที ยังไม่รวมเวลาลงทะเบียน ชำระเงิน และเดินระหว่างจุดที่ไม่ได้บอกไว้ จึงไม่ควรเติมตัวเลขที่ขาดแล้วนำไปอ้างเป็นผลวัดจริง
- ตรวจว่า AI แยกเวลาทำงานกับเวลารอ และทำเครื่องหมายทุกตัวเลขที่คาดเดาไว้หรือยัง
- ตรวจว่าการยืนยันตัวคนไข้และการถามประวัติแพ้ยายังอยู่ครบ ไม่ถูกเสนอให้ตัดเพราะเห็นว่าเป็นคำถามซ้ำ
- ตรวจว่าข้อเสนอคิดไล่จากตัด รวม สลับ ทำให้ง่าย ก่อนจะเพิ่ม AI หรือเครื่องมือใหม่
- ก่อนเปลี่ยนนัดหรือคิวเจาะเลือด ต้องคุยกับทีมคลินิก ห้องแล็บ และคนไข้ที่ได้รับผลก่อน
รายการนี้เป็นแนวทางตรวจคำตอบจากสถานการณ์จำลอง ไม่ใช่รายงานผลทดสอบเปรียบเทียบ AI หลายรุ่นนะครับ คำตอบแต่ละครั้งอาจต่างกัน จึงต้องตรวจตัวเลขและยืนยันกับทีมหน้างานเสมอ
สรุปการใช้ AI นับเวลา: ให้ AI ช่วยจัดตาราง ระบายสี และเสนอเรื่องที่ควรทำก่อน ส่วนการยืนยันตัวเลขกับทีมหน้างาน การถามลูกค้า และการตัดสินใจว่าจะเปลี่ยนอะไร ยังเป็นงานของเรา
ข้อควรรู้ก่อนใช้จริง 3 เรื่อง
- เรื่องของคุณธีร์เป็นสถานการณ์จำลอง ตัวเลขและเหตุการณ์ในโรงพยาบาลเป็นข้อมูลจำลองทั้งหมด และไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ เอาหลักคิดไปใช้ได้ แต่อย่าเอาตัวเลขไปเทียบกับองค์กรจริง
- ข้อมูลที่ให้ AI มีแค่ขั้นตอนกับเวลาก็พอ ไม่ต้องใส่ชื่อ เลขประจำตัว หรือข้อมูลที่ระบุตัวลูกค้าได้ ถ้าเป็นข้อมูลสุขภาพหรือข้อมูลอ่อนไหว ใช้เฉพาะระบบที่องค์กรดูแลได้และถูกต้องตามกฎหมาย และใช้บัญชี AI ที่บริษัทอนุญาต
- ตารางจาก AI เป็นแค่ร่างแรก ตัวเลขที่ AI เดา ต้องให้ทีมหน้างานยืนยัน และก่อนเปลี่ยนวิธีทำงาน ต้องถามคนที่ได้รับผล ทั้งทีมที่ทำงานอยู่และลูกค้า
สรุป Lean
- Lean คือวิธีคิดที่มองงานจากสายตาลูกค้า แล้วตัดสิ่งที่ลูกค้าไม่ได้ประโยชน์ออก ไม่ได้ตัดคน
- ลูกค้านับเวลาที่ต้องรอ ไม่ได้นับเวลาที่เราทำงาน เวลาที่หายไปมักอยู่ระหว่างจุด ไม่ได้อยู่ในจุด
- สามขั้นตอนก่อนให้ AI เร่ง: นับเวลาจากนาฬิกาของลูกค้า หาความสูญเปล่าแปดแบบ แล้วตัด รวม สลับ ทำให้ง่ายตามลำดับ
- พอมี AI ความสูญเปล่าบางแบบเกิดง่ายขึ้น ทั้งเอกสารที่ไม่มีใครอ่าน งานที่รออนุมัติ และงานที่ต้องแก้ซ้ำ
- ปลดเบรกมือก่อน แล้วค่อยใส่เทอร์โบ ให้ AI ไปเร่งในจุดที่ลูกค้ารู้สึกได้
ลองคิดดูนะครับ
งานที่ทีมของเรากำลังให้ AI ช่วยเร่งอยู่ตอนนี้ เป็นช่วงที่ลูกค้ารอนานที่สุดจริงหรือเปล่า แล้วถ้าลองนับดู ในเวลาทั้งหมดที่ลูกค้ารอเรา มีกี่นาทีที่มีคนทำงานให้เขาจริง ๆ
ถ้าลองนับแล้ว มาเล่าให้ผมฟังในคอมเมนต์ใต้คลิป YouTube ได้เลยครับ
อยากหาจุดที่ AI สร้างผลได้มากที่สุดในงานของตัวเอง
ซีรีส์นี้มีตอนอื่นอีก
บทความนี้มาจากตอนที่ห้าของซีรีส์พิเศษของช่องผม หลักคิดผู้บริหารยุค AI | Thinking 101 แต่ละตอนจบในตัว อ่านหรือดูแยกกันได้เลย ไม่ต้องเรียงตามลำดับครับ
- ตอนที่ 1 Systems Thinking: เอา AI มาแก้ปัญหา แต่ทำไมปัญหากลับหนักกว่าเดิม เปิดดูบน YouTube
- ตอนที่ 2 Critical Thinking: AI ตอบดูน่าเชื่อ แต่ทำไมเรายังตัดสินใจพลาด เปิดดูบน YouTube
- ตอนที่ 3 AI Transformation: ทุกคนใช้ AI แล้ว ทำไมองค์กรยังเหมือนเดิม เปิดดูบน YouTube
- ตอนที่ 4 Design Thinking: ตั้งโจทย์ให้ถูกคน ก่อนค้นคำตอบกับ AI เปิดดูบน YouTube
- ตอนหน้า Data Thinking: ทำไมทุกวันนี้เรามีข้อมูลเยอะขึ้น มี AI ช่วยสรุปให้ทุกอย่าง แต่ก็ยังตัดสินใจพลาดกันอยู่
คำถามที่พบบ่อย
Lean คืออะไร อธิบายแบบง่าย ๆ?
Lean คือวิธีคิดที่มองงานจากสายตาของลูกค้า แล้วค่อย ๆ ตัดสิ่งที่ลูกค้าไม่ได้ประโยชน์ออกไป เพื่อให้งานไหลไปถึงลูกค้าได้เร็วและลื่นขึ้น คำว่า Lean แปลว่าผอมเพรียว ไม่มีไขมันส่วนเกิน ถ้าเป็นองค์กรก็คือไม่มีงานส่วนเกิน
หลัก 5 ข้อของ Lean มีอะไรบ้าง?
หลักห้าข้อที่คุณ James Womack กับคุณ Daniel Jones สรุปไว้ในหนังสือ Lean Thinking คือ คุณค่า (Value) สายธารคุณค่า (Value Stream) ไหลต่อเนื่อง (Flow) ดึง (Pull) และทำให้ดีขึ้นเรื่อย ๆ (Perfection) เริ่มจากดูว่าลูกค้ามาหาเราเพื่ออะไร แล้วทำให้เส้นทางของงานทั้งเส้นไหลไปถึงลูกค้าได้โดยไม่ต้องหยุดรอ
ความสูญเปล่า 8 แบบมีอะไรบ้าง?
มีการรอ การส่งงานหรือของไปมา การทำละเอียดเกินกว่าที่ต้องการ การทำเผื่อไว้จนเกินกว่าที่ใช้ งานที่ค้างกองรอไว้ การเดินไปมาเกินจำเป็น งานที่ต้องทำซ้ำ และคนที่รู้ปัญหาแต่ไม่มีโอกาสได้พูด เจ็ดแบบแรกมาจากคุณ Taiichi Ohno ของโตโยต้า ส่วนแบบที่แปดมีคนเติมเข้ามาทีหลัง
ECRS คืออะไร?
ECRS คือสี่คำที่ใช้ปรับงานให้ไหลลื่น ได้แก่ ตัด (Eliminate) รวม (Combine) สลับ (Rearrange) และทำให้ง่าย (Simplify) หัวใจอยู่ที่ลำดับ ให้ถามก่อนเสมอว่าตัดทิ้งได้ไหม แล้วค่อยไล่ไปจนถึงทำให้ง่ายเป็นอย่างสุดท้าย เพราะงานที่ตัดทิ้งได้แล้ว ไม่ต้องเสียเวลาทำให้เร็ว
Lean แปลว่าลดคนหรือเปล่า?
ไม่ใช่ครับ สิ่งที่ Lean ตัดออกคืองานที่ไม่จำเป็น ไม่ได้ตัดคน โตโยต้าวางหลักไว้คู่กันสองข้อ คือการปรับปรุงอย่างต่อเนื่องกับการเคารพคน เพราะคนที่รู้ดีที่สุดว่าตรงไหนเสียเปล่า คือคนที่ทำงานอยู่ตรงนั้นทุกวัน ในเคสของบทความนี้ เวลาที่คนไข้รอลดลงโดยไม่ได้เพิ่มคนและไม่ได้ลดคน
ควรใช้ AI ก่อนหรือทำ Lean ก่อน?
ผมแนะนำให้ไล่ดูงานด้วย Lean ก่อน เพราะถ้าเวลาส่วนใหญ่ของลูกค้าอยู่ในช่วงรอ AI ที่ทำให้งานแต่ละชิ้นเร็วขึ้นก็แทบไม่ช่วยให้ลูกค้ารอน้อยลง ระหว่างนั้นใช้ AI ช่วยจัดตารางเวลาและไล่หาความสูญเปล่าได้ พองานไหลลื่นแล้ว ค่อยให้ AI ไปเร่งในจุดที่ลูกค้ารู้สึกได้
แหล่งข้อมูล
- Lean Enterprise Institute — What is Lean?
- Lean Enterprise Institute — The Five Steps of Lean Implementation
- Lean Enterprise Institute — 7 Wastes
- Toyota — Toyota Way 2001
- Virginia Mason Institute — Getting Closer to Continuous Flow in Health Care
- วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี — โรงพยาบาลนามน (2566)
- Art Smalley / Lean Enterprise Institute — ECRS, Part 2